Mehmet Görmez’in i̇deolojik sünnet ve hadis tartışmalarına yaklaşımının değerlendirilmesi (sünnet ve hadisi anlama kılavuzu adlı eseri özelinde)

Abstract

İslâm dünyasında olduğu gibi Türkiye’de de sünnet/hadise dair tartışmalar devam etmekte, hakikatin küçük bir kısmına bakarak karar veren ama resmin tamamını göremeyen kişi veya gruplar ifrat-tefrit çizgisinde hareket etmekte ve mutedil yoldan uzaklaşmaktadır. Müslümanların büyük bir kısmı ise ifrat-tefrit söylemlerinin etkisinde kalmakta ve yanlış kararlar alabilmektedir. Bu itibarla yıllardır sünnet/hadisin doğru anlaşılması için çaba sarf eden, bu konuda kitaplar telif eden ilim adamlarının çalışmalarında ortaya koyduğu fikirlerden haberdar olmak önem arz eder. Ülkemizde Diyanet İşleri Başkanlığı yapmış, aynı zamanda bir hadis hocası olan Mehmet Görmez, Sünnet ve Hadisi Anlama Kılavuzu adlı eserinde sünnet/hadis tartışmalarının doğru bir zeminde yapılmasına katkı sunmak amacıyla önemli tespit ve değerlendirmelerde bulunmuştur. Çünkü Görmez asırlardır süren bu tartışmaların en önemli sebeplerinden birinin “anlama ve yorumlama konusundaki usûl ve yöntem eksikliği” olduğunu fark etmiş, konuyu doktora tezi olarak çalışmış, bu tez 1995 yılında “TDV İslâm Araştırmaları ödülüne” layık görülmüş, Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu ismiyle neşir edilmiştir. Görmez, sünnet/hadis tartışmalarının doğru bir zeminde yapılması için çeyrek asır önce tezinde önerdiği “sünnet ve hadisi anlama yöntemini” tezin devamı niteliğinde olan Sünnet ve Hadisi Anlama Kılavuzu’nda uygulamış ve kırk iki ilkeden oluşan yeni bir usûl önermiştir. O, İslâm’ın on dört asırlık deliller sistemini ve deliller hiyerarşisini bozmadan, Kur’ân-sünnet ilişkisini ve akıl-nakil münasebetini kaybetmeden, İslâm’ın küllî kaideleri ışığında, Kur’ân’ın öncülüğünde, risâlet-i Muhammediyye’nin evrensel örnekliği çerçevesinde ve bütüncül bir bakışla meseleye yaklaşılmasını önermiştir. Görmez, Resûlullah’ın evrensel ve çağlar üstü mesajını doğru anlayamayan Müslümanların hiçbir sorunlarını halledemeyeceklerini belirtmiş, eserini yazmaktaki gayesini ise “bir örneklik olarak Hz. Peygamber’in sünnetini ve bu örnekliği bütün zamanlara taşıyan hadis rivâyetlerini bir bütünlük içinde anlama ve yorumlama çabalarına katkı sunmak” olarak açıklamıştır. Bu makalede Mehmet Görmez’in ideolojik sünnet/hadis tartışmalarına bakışı, ifrat-tefrit çizgisinde hareket eden kesimlerin temel söylemleri ve onun orta yolda buluşmak için yaptığı öneriler ele alınmıştır. Makalenin amacı, günümüzde de devam eden söz konusu tartışmaların olumsuz etkilerine dikkat çekmek, mutedil yolda buluşmak için yapılması gerekenlere işaret etmek, tenkit ahlâkının önemini vurgulamak, yedi yıl Diyanet İşleri Başkan yardımcılığı ve yedi yıl da Diyanet İşleri Başkanlığı yapmış, Müslümanların yaşadıkları coğrafyalara sayısız ziyaretler gerçekleştirerek bilgi, görgü ve tecrübelerini artırmış bir ilim adamının hadis/sünnetin doğru anlaşılması için yazdığı kitapta ortaya koyduğu düşüncelerini analiz etmektir.