Fıkıh literatüründeki siyer rivayetlerinin güvenilirliği problemi: Urve’den Ebû Ubeyd’e siyerin intikali

Abstract

Çalışma, fıkıh eserlerinde siyer rivayetlerine niçin yer verildiğini ve Ebû Ubeyd’in (öl. 224/838) Kitâbü’l-Emvâl’inde bulunan Urve b. Zübeyr’e (öl. 94/713) ait siyer rivayetlerinin aktarım sürecini analiz etmektedir. Hadislerin en erken 100/719 yılına tarihlendiği görüşü, bazı araştırmacılar tarafından fıkıh eserlerindeki siyer malzemesi için de geçerli kabul edilmektedir. Bu bağlamda iki farklı görüş öne çıkmaktadır. Joseph Schacht’ın (öl. 1969) öncülüğünü yaptığı grup, bu verilerin en erken hicrî ilk asra tarihlendiğini ve sahih olmadıklarını öne sürmektedir. İkinci grupta yer alan Andreas Görke ve Marco Schöller, söz konusu rivayetlerin ilk râvilerine ait olmalarından dolayı güvenilir olduklarını ifade etmekle birlikte sonraki aktarım süreçlerinin titiz olmadığını ileri sürerek metinlerin değişime uğramış olabileceğini iddia etmektedirler. Bu makalenin amacı ise Urve’den Ebû Ubeyd’e kadar her bir râvinin verilerini nerede ve hangi edâ yöntemiyle elde ettiğini cerh-ta‘dîl ile tabakât eserlerindeki biyografilerinden hareketle tespit etmektir. Araştırma, Urve’nin 18 siyer rivayetini mercek altına almaktadır. Söz konusu rivayetlerden dördü oğlu Hişâm (öl. 146/763), onun evlatlığı Ebü’l-Esved (öl. ?) ve geriye kalan dördü, öğrencisi İbn Şihâb ez-Zührî (öl. 124/742) tarikiyle Ebû Ubeyd’e ulaşmaktadır. Çalışma, Urve’nin ve Urve’den sonraki her bir râvinin hangi edâ yöntemiyle bilgi edindiğini ve öğrencilerin hocalarıyla nerede karşılaştığını tespit eder. Siyer malzemesini kıraat yöntemiyle elde eden Urve’nin öğrencilerinin söz konusu verileri öğrencilerine münâvele, icâzetli kitâbet ve semâ yöntemleriyle aktardıklarını belirlemeye çalışmaktadır. Açıkça edâ yönteminin belirtilmediği fakat hoca-talebe karşılaşmasının gerçekleştiği aktarımlarda semâ veya kıraat metodunun olabileceğini varsaymaktadır. Makale, Ebû Ubeyd’in ise ilgili verileri Bağdat, Kûfe ve Mısır’da semâ veya kıraat yöntemiyle elde ettiğini saptamaktadır. Netice itibariyle araştırma, Urve’nin siyer rivayetlerinin Ebû Ubeyd’e kadar hangi yöntemlerle nakledildiğini takip etme ve ilgili verilerin tutarlı bir nakil sürecinden geçtiğini ortaya koyma amacındadır.

This study investigates why Sīrah narrations are included in fiqh literature and analyzes the transmission process of narrations attributed to ʿUrwah ibn al-Zubayr (d. 94/713) as found in Abū ʿUbayd’s (d. 224/838) Kitāb al-Amwāl. The view that hadiths can be dated no earlier than the first century AH is extended by some researchers to Sīrah material in fiqh texts. Two main perspectives shape this discussion. The first, led by Joseph Schacht (d. 1969), argues that these narrations can be dated to the first century AH at the earliest and considers them inauthentic. The second, represented by Andreas Görke and Marco Schöller, suggests that while these narrations are reliable due to their attribution to early transmitters, subsequent transmission processes may not have been meticulous. This study aims to determine where and how each narrator from ʿUrwah to Abū ʿUbayd acquired these narrations and the methods they used, relying on biographical information from jarḥ wa-taʿdīl and ṭabaqāt literature. It focuses on 18 narrations attributed to ʿUrwah, of which 4 were transmitted through his son Hishām (d. 146/763), 10 through his adopted son Abū al-Aswad (d. ?), and 4 through his student Ibn Shihāb al-Zuhrī (d. 124/742). The study finds that these narrators used methods such as qirāʾah, samāʿ, and munāwala to transmit ʿUrwah’s narrations. In cases where explicit methods are not stated but teacher-student interactions are recorded, the use of samāʿ or qirāʾah is presumed. The findings also show that Abū ʿUbayd likely obtained these narrations through samāʿ or qirāʾah in Baghdad, Kūfa, and Egypt. In conclusion, the research traces the transmission process of ʿUrwah’s narrations to Abū ʿUbayd and demonstrates that they followed a consistent and reliable transmission process.