AKÜ Araştırma ve Akademik Performans Sistemi
DSpace@AKÜ, Afyon Kocatepe Üniversitesi’nin bilimsel araştırma ve akademik performansını izleme, analiz etme ve raporlama süreçlerini tek çatı altında buluşturan bütünleşik bilgi sistemidir.
Güncel Gönderiler
Öğe Türü: Öğe , Büyük dil modellerinde eğitimsiz statik dikkat maskelemenin yapısal sınırları: Çarpımsal modülasyon üzerine mekanistik bir inceleme(Fatih Çağrı Bilgehan, Temmuz, 2026) Bilgehan, Fatih Çağrı; Aslan, ÖzkanBüyük dil modellerinin (LLM) temelini oluşturan öz-dikkat mekanizması, deterministik doğası gereği dilin yapısal tutarlılığını korurken metinsel yaratıcılığı kısıtlayabilmektedir. Bu yüksek lisans tezinde, söz konusu yaratıcılık-tutarlılık ödünleşimini eğitim gerektir- meden (zero-shot) ele almayı hedefleyen statik bir çarpımsal dikkat maskeleme yöntemi (BAW) önerilmiş ve mekanistik sınırları kapsamlı biçimde analiz edilmiştir. BAW yöntemi, dikkat matrisi üzerine doğrudan etki eden çarpımsal bir ağırlık meka- nizmasıdır. Yerel sözdizimsel bağları koruyan Gaussian bir bileşen ile kuantum dönüş kapısının (RX) ölçüm olasılığı formundan (cos2) esinlenen, matematiksel olarak periyo- dik bir yükseltilmiş-kosinüs (raised cosine) çekirdeği olan ve uzak bağlamlarda periyodik dikkat kontrastı yeniden ölçeklemesi sağlayan kuantum-esinli bir bileşenin entegrasyonun- dan oluşur. Mekanizma, GPT-2 mimari ailesinin üç ölçeğinde (Small, Medium, Large), dört farklı kolda (Taban, Gaussian, Kuantum, Hibrit) toplam 108.000 metin üzerinde 16 otomatik metrikle (13 temel, 3 ikincil doğrulayıcı) değerlendirilmiştir. Tezin en temel teorik katkısı, çarpımsal maskenin (𝑊 = 𝐺 × 𝑄) yapısal bir menzil- uyumsuzluğu taşıdığının analitik olarak ispatlanmasıdır: Gaussian bileşenin hızlı üstel sö- nümlenmesi, kuantum bileşeninin uzak-menzil rezonans zirvelerini temsili 𝜎 = 4, 𝜃𝑠𝑐𝑎𝑙𝑒 = 0.10 konfigürasyonunda 10−54; incelenen hiperparametre ızgarasının tamamında (analitik fizibilite analizi) ise 10−7–10−280 aralığında sıfırlayarak hibritte sinerjiyi engellemiştir. Kuantum bileşeni izole olarak (Quantum-only kolunda) tüm dizi boyunca aktif kalmış ve Base modele kıyasla ölçülebilir yapısal kaymalar üretmiş; ancak bu kaymalar yaratıcılık vekil (proxy) metriklerinde sistematik bir üstünlüğe dönüşmemiştir. Ayrıca bu sınırlı etki, özellikle yaratıcılık ve çeşitlilik proxy metriklerinde model ölçeği büyüdükçe belirgin biçimde zayıflamıştır. Son olarak, yaygın kullanılan otomatik yaratıcılık proxy metrikle- rinin yüzeysel anahtar kelime sayımına dayanan kırılgan yapıları tespit edilmiş; niteliksel kaymaları algılamada yetersiz kaldıkları gösterilmiştir. Buna ek olarak gerçekleştirilen körleştirilmiş büyük dil modeli hakem (LLM-as-judge) ikincil değerlendirmesi de kollar arası anlamlı bir kalite veya yaratıcılık farkı bulamamış; hakemde tespit edilen güçlü po- zisyon yanlılığı ise otonom yaratıcılık değerlendirme yöntemlerinin yapısal kırılganlığına bağımsız bir gösterge sunmuştur.Öğe Türü: Öğe , Matematik öğretmenlerinin okul iklimi, iş stresi ve iyi oluşları arasındaki ilişkinin incelenmesi: 2018 TALIS gizil profil analizi(Merve Öztürk, Temmuz, 2026) Öztürk, Merve; Koyuncu, Mahmut SamiBu çalışma, TALIS 2018 verileri kullanılarak Türkiye’de görev yapan matematik öğretmenlerinin okul iklimi, iş stresi ve iyi oluşları arasındaki ilişkinin incelenmesi ve bu değişkenler doğrultusunda oluşan öğretmen profillerinin gizil profil analizi ile belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bu çalışmada belirlenen gizil profillerin cinsiyet, görev yapılan okul kademesi, yaş grubu ve öğretmenlik mesleğini kariyer olarak ilk tercih etme durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılmıştır. Araştırma, TALIS 2018 Türkiye verileri kullanılarak nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde betimsel ve ilişkisel tarama modeline göre yürütülmüştür. Çalışmanın verileri TALIS 2018 uygulamasına Türkiye’den katılan ortaokul ve lise düzeyinde görev yapan 1347 matematik öğretmeninden elde edilmiştir. Araştırmada TALIS 2018 öğretmen anketinde yer alan iş yerinde iyi oluş ve stres, iş yükü stresi, öğrenci davranışı stresi, algılanan disiplin iklimi ve öğretmen-öğrenci ilişkileri alt boyutlarına ait ölçek puanları kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Spearman sıra farkları korelasyon katsayısı, gizil profil analizi ve üç aşamalı yaklaşım kapsamında DCAT yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda iş yükü stresi, iş yerinde iyi oluş ve stres ile öğrenci davranışı stresi arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunduğu belirlenmiştir. Öğretmen-öğrenci ilişkilerinin tüm stres boyutlarıyla negatif yönlü, algılanan disiplin ikliminin ise stres boyutlarıyla pozitif yönlü ilişkili olduğu görülmüştür. Gizil profil analizi sonucunda matematik öğretmenlerinin dört farklı gizil profil altında toplandığı belirlenmiştir. Bu profiller; Yüksek İş Stresi–Olumsuz Okul İklimi, Ortalama Düzey İş Stresi - Okul İklimi, Düşük İş Stresi–Olumlu Okul İklimi ve Düşük İş Stresi–Ortalama Okul İklimi olarak adlandırılmıştır. Öğretmenlerin büyük çoğunluğunun Ortalama Düzey İş Stresi - Okul İklimi profilinde yer aldığı belirlenmiştir. Ayrıca gizil profillerin cinsiyet ve görev yapılan okul kademesine göre anlamlı farklılık göstermediği, buna karşın yaş grubu ve öğretmenlik mesleğini kariyer olarak ilk tercih etme durumuna göre anlamlı şekilde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular, matematik öğretmenlerinin iş stresi ve iyi oluş düzeyleri ile okul iklimine ilişkin algıları arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu ve öğretmenlerin bu değişkenler bakımından farklı özellikler gösteren dört ayrı profil altında toplandığını ortaya koymaktadır.Öğe Türü: Öğe , İş makinelerinin periyodik muayenelerinin Türkiye ve dünyadaki uygulamalarının Karşılaştırılması(Cafer Karahan, Haziran, 2026) Karahan, Cafer; Mutlu, İbrahimBu çalışma, Türkiye’de iş makinelerinin periyodik muayene ve kontrol süreçlerini mevzuat, uygulama, denetim, akreditasyon ve dijital izlenebilirlik boyutlarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, ilgili teknik standartlar ve Avrupa Birliği’nin 2009/104/EC sayılı İş Ekipmanları Direktifi temel alınmıştır. Araştırma sonucunda, Türkiye’de iş makinelerinin periyodik muayenesine ilişkin mevzuat çerçevesinin genel olarak oluşturulduğu; ancak uygulama birliği, denetim etkinliği, yetkin kişi kriterleri, raporlama standardı ve dijital izlenebilirlik konularında geliştirilmesi gereken alanlar bulunduğu belirlenmiştir. Avrupa Birliği uygulamalarıyla karşılaştırıldığında, Türkiye’de mevzuat düzeyinde önemli ölçüde uyum sağlanmış olmakla birlikte, bu uyumun sahadaki uygulamalara aynı ölçüde yansımadığı görülmektedir. Bu kapsamda çalışma, iş makinelerinin güvenli kullanımının sağlanması, iş kazalarının önlenmesi ve periyodik muayene sisteminin etkinliğinin artırılması için uygulama odaklı öneriler sunmaktadır.Öğe Türü: Öğe , Karaçalı pulunun sulu ekstresinin LC-MS/MS karakterizasyonu ve yara iyileştirici etkisinin incelenmesi(Fatma Beyza Çakal, Temmuz, 2026) Çakal, Fatma Beyza; Aksoy, LaçineDoğal ürünler, özellikle bitkilerden elde edilen ekstraktlar, sahip oldukları geniş biyolojik aktivite spektrumu ve olası terapötik kullanım alanları nedeniyle bilimsel araştırmalarda önemli bir yer tutmaktadır. Rhamnaceae (Cehrigiller), dünya genelinde yaklaşık 50–60 cins ve 900’e yakın tür içeren bir bitki familyasıdır. Bu familya çoğunlukla çalılardan ve küçük ağaçlardan oluşur. Paliurus spina-christi Miller (Karaçalı), Rhamnaceae familyasına ait bir çalı bitkisidir. Çok çeşitli habitatlarda yetişebilen, oldukça yaygın bulunan bir türdür. Bu çalışmada karaçalı pulu olarak bilinen bitki tohumlarının total fenolik madde miktarı ve fenolik madde içeriği belirlenmiştir. Yapısında bulunan fenolik maddeler LC-MS/MS ile belirlenmiştir. Antimikrobiyal aktivite belirlemek için disk difüzyon yöntemi uygulanmıştır. Antikanserojenik aktivite kapsamında L929, A549 ve G361 hücreleri kullanılmıştır. Yara oluşumu için L929 hücreleri ve çizik modeli uygulanmıştır. Sağlıklı hücreler üzerinde proliferatif etkili olduğu, kanserli hücrelere ise düşük dozlarda antikanseronik etki gösterdiği görülmüştür. Antimikrobiyal etkisi incelendiğinde E. coli üzerine etkili değilken, S. aureus ve C.albicans e karşı antibakteriyel ve antifungal etki gösterdiği belirlenmiştir. Ekstraktın oluşturulan yara üzerine doku rejeneratif etkili olduğu da belirlenmiştir. Yapısında en yüksek miktarda bulunan bileşiğin prokatekuik aldehit (0,041 mg analit/g ekstrakt) olduğu sonra sırasıyla salisilik asit (0,028 mg analit/g ekstrakt), protokatekuik asit (0,021 mg analit/g ekstrakt) bulunduğu belirlenmiştir. Yüksek miktarda bulunan elementlerin kalsiyum (Ca), potasyum (K) ve magnezyum (Mg) olduğu görülmüştür. Sonuçta oldukça yaygın olarak bulunan türün tohumlarının antikanserojenik, antifungal ve doku rejeneratif etkileriyle öne çıktığı söylenilebilir.Öğe Türü: Öğe , Tevfikîzâde İsmail Tevfik’in Medeniyet-i İslâmiye ve İngiliz Müslümanları adlı eserinin transkripsiyon ve değerlendirmesi(20.07.2026) Kocatürk, Ayşenur; Güler, MustafaTanzimat ile başlayan Batılılaşma sürecinde Osmanlı aydınları tarafından devletin bekasının sağlanması, toplumsal bütünlüğün korunması ve modernleşen dünyada varlık gösterebilmesi amacıyla “medeniyet” kavramı merkezî bir tartışma alanı haline getirilmiştir. Bu çalışmada, Tevfikîzâde İsmail Tevfik’in Medeniyet-i İslâmiye ve İngiliz Müslümanları adlı risalesinin Latin harflerine transkripsiyonunun yapılması, II. Meşrutiyet dönemi Avrupa-İslam medeniyeti tartışmaları bağlamında değerlendirilmesi ve literatüre kazandırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda medeniyet kavramının Avrupa’daki tarihsel ve etimolojik gelişimi ile Osmanlı düşünce dünyasına girişi incelenmiş; söz konusu risale transkribe edilerek içerik bakımından değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda risalenin, Batı dünyasında İslam dinine yöneltilen eleştirilere cevap vermeyi amaçladığı, Osmanlı düşünce geleneğinde İslam medeniyeti anlayışını yansıttığı ve II. Meşrutiyet dönemi medeniyet tartışmalarının önemli örneklerinden birini teşkil ettiği tespit edilmiştir.
