DSpace Arşivi :: Ana Sayfa

AKÜ Araştırma ve Akademik Performans Sistemi

DSpace@AKÜ, Afyon Kocatepe Üniversitesi’nin bilimsel araştırma ve akademik performansını izleme, analiz etme ve raporlama süreçlerini tek çatı altında buluşturan bütünleşik bilgi sistemidir.

WoS Yayınları

Scopus Yayınları

TR-Dizin Yayınları

PubMed Yayınları

Makaleler

Kitaplar

Bildiriler

Tezler

Güncel Gönderiler

Komplo zihniyeti ölçeklerinin Türkiye’deki muhalif ve ana akım komplo inançlarını ölçme yetkinlikleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, 25.06.2026) Akçakaya, Nuh
Son yıllarda komplo teorilerine yönelik inanç, dünya genelinde önemli bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Farklı disiplinlerden araştırmacılar, bu inanç biçimlerini özellikle nicel yöntemlerle kapsamlı biçimde ölçmeye çalışmaktadır. Benzer bir araştırma eğiliminin Türkiye’de de mevcut olduğu; komplo inançlarının hem genel yatkınlıklar (komplo zihniyeti) hem de spesifik inançlar düzeyinde ölçüldüğü görülmektedir. Bununla birlikte, Türkiye’de genel komplo inançlarını ölçmeyi amaçlayan komplo zihniyeti ölçeklerinin, spesifik komplo inançlarını ne ölçüde yordayabildiği sorusu hâlen belirsizdir. Söz konusu durumdan hareketle, bu çalışma, hâlihazırda Türkçede kullanılan üç farklı komplo zihniyeti ölçeğinin (CMQ, TKZÖ ve GKTİÖ) psikometrik ve sosyometrik yeterliliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Buradaki amaç, ilgili ölçeklerin Türkiye’de belirgin biçimde farklılaşan muhalif ve ana akım komplo inançlarını tahmin etme yetkinliklerini ortaya koymaktır. Korelasyonel araştırma modeli kapsamında, 856 üniversite öğrencisinden karma örnekleme yöntemiyle toplanan nicel veriler, çarpıcı bulgular ortaya koymuştur. Buna göre GKTİÖ’nün, spesifik komplo teorilerinin muhalif varyantlarını; TKZÖ’nün ise daha çok ana akım (iktidar yanlısı) komplo inançlarını tahmin etmede başarılı olduğu görülmektedir. CMQ ise gerek muhalif gerekse ana akım komplo inançlarını tahmin etmede diğer ölçeklere kıyasla belirgin bir üstünlük ortaya koyamamıştır. Elde edilen sonuçlar, GKTİÖ ve TKZÖ’nün görece güçlü ölçme araçları olmakla birlikte, mevcut ölçüm modellerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, GKTİÖ’nün Yaygın Komplolar alt boyutunun çıkarılması ya da yeniden yapılandırılması; TKZÖ’nün ise komplo teorilerinin muhalif varyantlarına daha fazla yer vermesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Çufutkale’den Bahçesaray’a: 17. yüzyıl Kırım Karay cemaatinde kimlik ve gündelik yaşam
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, 25.06.2026) Aktaş, Sema
Bu çalışma, 17. yüzyıl Kırım Hanlığı’nda Çufutkale (Kırk Er) merkezli Karay cemaatinin kimlik oluşumunu, gündelik yaşam pratiklerini ve hanlık içindeki sosyo-ekonomik konumunu incelemeyi amaçlamaktadır. Karayların hanlık merkezinin Solhat’tan Çufutkale’ye ve oradan Bahçesaray’a kayması sürecindeki rolü, “Çufutkale’ Bahçesaray” güzergâhı üzerinden sembolize edilerek, topluluğun siyasi-dini merkezden ticari-merkezi bir mahalleye dönüşümü ele alınmaktadır. Yöntem olarak, başta Bahçesaray kadı sicilleri olmak üzere, arkeolojik bulgular, seyyah anlatıları (Evliya Çelebi, Portelli Ascoli vb.), hanlık yarlıkları ve mezarlık epigrafisi gibi birincil ve ikincil kaynaklar kullanılmıştır. Kadı sicillerindeki mülkiyet, ticaret, miras, kölelik, borç-kefalet ve vergi kayıtları detaylı olarak analiz edilerek, Karayların ekonomik faaliyetleri (kazazlık, kuyumculuk, darphane eminliği), Müslüman Tatarlarla ve diğer gayrimüslim topluluklarla etkileşimleri ve şer’i mahkemeleri tercih nedenleri ortaya konulmuştur. Özellikle kadı sicillerinde yer alan vakıf kurma, emanet bırakma, mükâtebe sözleşmeleri ve cizye uygulamaları gibi örnekler, Karay cemaatinin hanlık toplumuna entegrasyonunu ve aynı zamanda özerk kimliğini koruma çabasını belgelemektedir. Bu kayıtlar, topluluğun yüksek kârlı mesleklerde uzmanlaşmasını, hanlık finansmanındaki kritik katkılarını (örneğin darphane yönetimi ve borç verme) ve Müslüman komşularıyla kurduğu güven ilişkilerini somut verilerle aydınlatmaktadır. Karay kimliği, Hazar Türk kökenli Türkçe dil ve isim kullanımı, Balta-Tiymez Mezarlığı’ndaki epigrafik veriler ve Tevrat merkezli Karaizm inancı üzerinden tartışılmaktadır. Çalışma, Karayların hanlık ekonomisindeki ağırlığını, toplumsal dayanışmasını ve 1783 Rus işgali sonrası dağılışını vurgulayarak, Çufutkale’nin çok etnisiteli Kırım tarihinin sessiz tanığı olduğunu savunmaktadır.
A research on a new form of power brokerage in the context of celebrities extending from the local scale to the global dimension
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, 25.06.2026) Büyükbingöl, Abdulkadir
Through social media, local actors can become influential figures (influencers) who achieve global fame through their own efforts. This brings to mind the power brokering that was effective in the era of conventional mass media. However, it is argued that power brokering no longer works due to the structure of today's social media. Therefore, this study examines the evolution of fame brokering (referred to as power brokering throughout the study) in the age of social media, comparing it with its predecessors in mass media. Although the rise of consumers to the position of content creators (prosumers) creates the impression that traditional human brokers have disappeared, this research assumes that a new, invisible system has taken their place. Here, within the scope of qualitative research methodology, the social media posts of 10 (ten) internet celebrities in Turkey, determined through field survey, were subjected to document and content analysis. The findings suggest that users successfully transcend local boundaries to achieve global recognition through content creation and sharing. However, the study concludes that the freedom of content creation is subtly controlled by the ideological and commercial interests of the platform owners. Consequently, social media platforms and their algorithms function as the new, decentralized power brokers by establishing content restrictions and monetizing user data, ensuring that a form of brokerage continues to operate behind the scenes.
Uluslararası öğrenci hareketliliğinde itici ve çekici faktörler
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, 25.06.2026) Nas, Fethi
Uluslararası öğrenci hareketliliği, yükseköğretimin küreselleşmesi sürecinde hem akademik hem de sosyo-ekonomik açıdan stratejik bir önem kazanmıştır. Öğrencilerin eğitim amaçlı sınır ötesi hareketliliği; bilgi transferi, kültürlerarası etkileşim, insan sermayesinin gelişimi ve yükseköğretim kurumlarının uluslararası rekabet gücünün artırılması gibi çok boyutlu etkiler doğurmaktadır. Bu çalışmanın amacı, uluslararası öğrencilerin eğitim almak üzere bir ülkeyi tercih etme süreçlerinde etkili olan itici ve çekici faktörleri bütüncül bir çerçevede analiz etmektir. Çalışma, özellikle gelişmekte olan ülkelerden gelen öğrencilerin karar verme dinamiklerine odaklanarak mevcut literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir. İtici faktörler; öğrencilerin kendi ülkelerindeki sınırlı eğitim olanakları, ekonomik yetersizlikler, siyasi istikrarsızlık, güvenlik sorunları ve sosyal baskılar gibi unsurları kapsamaktadır. Bu faktörler öğrencileri daha güvenli, daha kaliteli ve daha fazla fırsat sunan eğitim ortamları aramaya yöneltmektedir. Çekici faktörler ise ev sahibi ülkelerin ve kurumların sunduğu akademik itibar, eğitim kalitesi, burs ve finansal destek olanakları, kültürel çeşitlilik, dil öğrenme imkânları ve mezuniyet sonrası istihdam fırsatları gibi unsurlardan oluşmaktadır. Çalışma ayrıca, uluslararası öğrenci hareketliliğinin yalnızca bireysel tercihlerle değil, aynı zamanda dönemsel politik gelişmeler ve jeopolitik koşullarla da yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, özellikle 11 Eylül sonrası dönemde ve ABD’de uygulanan kısıtlayıcı göç politikalarının, Müslüman çoğunluklu ülkelerden gelen öğrencilerin yeni destinasyonlara yönelmesine neden olduğu vurgulanmaktadır. Türkiye, Katar ve Kanada gibi ülkelerin bu süreçte alternatif çekim merkezleri olarak öne çıktığı görülmektedir. Elde edilen bulgular, uluslararası öğrenci hareketliliğinin çok boyutlu ve dinamik bir yapı sergilediğini, politik, ekonomik ve kültürel faktörlerin bu süreçte belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, yükseköğretim politikalarının geliştirilmesi ve daha kapsayıcı uluslararasılaşma stratejilerinin oluşturulması açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır.
Eğitim sosyolojisi teorilerinde ailenin izleri
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, 25.06.2026) Atlı, Cem Serkan
Bu çalışma, eğitim ve aile kurumları arasındaki etkileşimi sosyolojik teoriler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmada, aile kurumunun farklı eğitimsel kuramlar temelinde nasıl ele alındığı tartışılmıştır. Aile ve eğitim, toplumsal yapıyı oluşturan temel toplumsal kurumlardır ve bu kurumlar toplumsal yapıda meydana gelen değişikliklerden doğrudan etkilenmektedir. Bu nedenle toplumsal yapının oluşumunda aile ve eğitim kurumunun varlığı önemli bir rol oynamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde kurgulanmış kuramsal bir incelemedir. Çalışmada, eğitim sosyolojisi literatüründe aile ve eğitim kurumları arasındaki ilişkiyi ele alan işlevselci ve çatışmacı paradigmalar, karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. İncelenen kuramsal metinler, doküman analizi yöntemiyle toplumsallaşma, kültürel sermaye ve eşitsizliklerin yeniden üretimi gibi temalar etrafında çözümlenmiştir. Sonuç olarak işlevselci paradigma eğitim ve aile kurumlarını toplumun sürekliliğini sağlayan yapılar olarak değerlendirirken, çatışmacı paradigma bu kurumların toplumsal dönüşümlerin yeniden üretiminde oynadıkları role vurgu yapmaktadır. Çalışmada ayrıca eğitim kurumunun, aile ile birlikte toplumsal değerlerin ve rollerin içselleştirilmesine yönelik çeşitli işlevleri sağlamakla birlikte toplumun yeniden üretimi noktasında da önemli bir rol üstlendiği dikkat çekmektedir. Bu durum, eğitim politikalarının oluşturulurken farklı sosyo-ekonomik yapıdan gelen ailelerin dikkate alınması gerekliliğini ve bu farklılıkların azaltılmasına yönelik hareket edilmesini zorunlu kılmaktadır.