Türk av kültüründe kulan (yaban eşeği) ve mahiyeti

Abstract

Türkçe’de kulan ismi verilen hayvanın mitolojik devirlerden başlayarak yakın zamanlara kadar Türkler tarafından avlandığı ve etinin yendiği bilinmektedir. Türkiye’de bazı ana kaynak çevirilerinde ve akademik yayınlarda kulan ismine birbirinden farklı anlamlar verilmiştir. Bunların bazılarında yaban atı, bazılarında yaban eşeği, bazılarında ise her iki anlamda izah edilmiştir. Yaban eşeği tarihte Arap, Fars, Moğol ve başka kavimler tarafından da avlanmıştır. İslam dininde yaban eşeğinin avlanmasına ve etinin haram olduğuna dair kesin hükümler bulunmamaktadır. Bu çalışmada kulanın ne olduğu ve Türk av kültüründeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tarihî sözlüklerde ve diğer kaynaklarda kulanın yaban eşeği olduğu görülmektedir. Ayrıca kulan Türkçe’de yer, şahıs, bitki ve boy ismi olarak da kullanılmıştır. Bazı Türk lehçelerinde kulan ismi yaban eşeği anlamını korumuştur. Diğerlerinde ise kulun (tay) kelimesi ile anlam benzeşmesine uğramıştır. Kulan biyolojik tasnifte Asya yaban eşeği (Equus hemionus) olarak tanımlanmaktadır. Asya yarı eşeği olarak da isimlendirilmektedir.

The animal given the name kulan (khulan) in Turkish starting from the mythological era where until recently hunted by the Turks, and it is known that the meat of kulan is eaten. In Turkey, in some of the main source translations and in academic publications different meanings given to the name kulan. It has been explained in some of these as wild horse in some wild ass, while others used in both meanings. In history wild ass has been hunted by the Arabs, Persians, Mongols and other tribes. In the religion of Islam precise provisions on the prohibition of hunting and meat of wild asses are not available. In this study we tried to identify what is kulan and its place in Turkish hunting culture. In historical dictionaries and other sources, the kulan seems to be wild ass. In addition, kulan is used in Turkish as place, person, plant and clan’s name. In some Turkish dialect’s kulan has preserved its wild ass meaning. In others, kulan has been subjected to affinity meaning with the word kulun (colt). In biological classification kulan is defined as Asian wild ass (Equus hemionus). It is referred as halfass of Asia.