Şermin Yaşar’ın eserlerinde tipler

Abstract

Şermin Yaşar, çocuk edebiyatı yazarı olmasının yanı sıra Tarihi Hoşça Kal Lokantası, Göçüp Gidenler Koleksiyoncusu, Gelirken Ekmek Al, Kalk Yerine Yat, Deli Tarla ve Söyleme Bilmesinler adlı roman ve öyküler de kaleme almıştır. Söz konusu eserlerin şahıs kadroları incelendiğinde karakterlerin çoğunlukla tipolojik özellikler gösterdiği ve bunların tekrar eden biçimde kullanıldığı tespit edilmiştir. Tiplerde olaylara karşı yaklaşım, bakış açısı, duygu ve düşüncelerin ortak olduğu saptanmıştır. Prof. Dr. Nurullah Çetin, Roman Çözümleme Yöntemi adlı kitabında tipleri “sosyal tipler, psikolojik tipler” gibi alt başlıklara ayırırken Jung, Psikolojide Tipler adlı eserinde “içe dönük ve dışa dönük” şeklinde tasnif etmiştir. Çalışmamızda bu tasnifler temel alınmıştır. Sosyal tipler, bireyin doğuştan değil, toplumsal koşullar doğrultusunda sonradan kazandığı statü ve unvanlara göre belirlenir. Akrabalık ilişkileri ve mesleki unvanlara dayalı olarak kurgulanan bu tipler arasında özellikle esnaflar öne çıkar. Yazarın çocukluk yıllarında bakkal dedesinin yanında edindiği gözlemler, esnaf tiplerini eserlerinde canlı biçimde aktarmasına imkân sağlamıştır. Psikolojik tiplerde, bireyin doğuştan getirdiği özelliklerin yanı sıra yaşantısına bağlı olarak gelişen duygu durumları, iç çatışmalar ve kırılmalar incelenir. Cimrilik, üşengeçlik, öfke, uysallık ve hassaslık insan fıtratının yansımalarıdır. Melankoli ve depresiflik ise ölüm, terk edilme, mağduriyet veya travma gibi yaşantılardan kaynaklanan ruhsal durumları ifade eder. Kolektif bilinçdışının bir tezahürü olan arketipler de eserlerde çeşitli şekillerde kendine yer bulmuştur. Persona, gölge, anima ve animus gibi arketiplerin sıkça kullanıldığı tespit edilmiştir. Yapılan bu çalışma ile Şermin Yaşar’ın roman ve hikâyelerinde yer alan tiplerin sınıflandırılması, tekrar eden tipolojik yapıların belirlenmesi ve bu tiplerin yazarın anlatısal tercihleriyle ilişkisi ortaya konulmuştur. İnceleme sonucunda, özellikle psikolojik tiplerin belirgin bir şekilde öne çıktığı ve bu yapıların yazarın bireysel yaşam tecrübeleriyle güçlü bağlar taşıdığı görülmüştür.

In addition to being a children's literature writer, Şermin Yaşar has also written novels and stories, including Tarihi Hoşça Kal Lokantası, Göçüp Gidenler Koleksiyoncusu, Gelirken Ekmek Al, Kalk Yerine Yat, Deli Tarla ve Söyleme Bilmesinler. An examination of the characters in these works reveals that the characters often exhibit typological characteristics, and these are used repeatedly. It has been determined that the types share a common approach to events, perspective, emotions, and thoughts. In her book "Method of Novel Analysis," Prof. Dr. Nurullah Çetin categorizes types under subheadings such as "social types" and "psychological types," while Jung, in his work "Types in Psychology," classifies them as "introverted" and "extroverted." Our study is based on these classifications. Social types are socially constructed through acquired status and titles rather than being inherent. Kinship structures and professional roles are central to this construction. In the author's work, the mother-child relationship is particularly prominent. Among occupational types, tradesmen are most frequently depicted, shaped by the author's early observations of his grocer grandfather. Psychological types explore emotional states and behaviors shaped by innate traits, as well as internal conflicts and longings arising from personal experience. Traits like stinginess, laziness, anger, dominance, compliance, and sensitivity reflect inherent aspects of human nature, while conditions such as melancholy or depression stem from experiences related to death, abandonment, trauma, or neglect. Archetypes, a manifestation of the collective unconscious, have also found their way into various forms in works. Archetypes such as persona, shadow, anima, and animus have been frequently used. This study classifies the types found in Şermin Yaşar's novels and short stories, identifies recurring typological structures, and reveals their relationship to the author's narrative choices. The study reveals that psychological types, in particular, stand out prominently and that these structures bear strong ties to the author's individual life experiences.