Hatay’ın beş ilçesi bağlamında türbeler etrafında oluşan inanç ve uygulamalar

Abstract

Hatay ili içinde barındırdığı çok kültürlü yapısı yanında birçok evliyaya ev sahipliği yapmış olmasından kaynaklı olarak “Evliyalar Diyarı” adıyla da bilinen bir şehirdir. Yörenin tarihi ve sosyal gelişimi içinde oluşturduğu önemli kültürel değerlerinden biri kutsiyet atfedilen ziyaret mekanları ve türbelerdir. Araştırmamıza konu olan Hatay yöresindeki türbe ve ziyaret mekanlarının yapıları, tarihleri, menkıbeleri, anlatıları, ziyaret esnasında gerçekleştirilen ritüellerin tespiti, yapılan ziyaretlerin amaçları ve belirli ziyaret zamanları bu çalışmanın ana hatlarını oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı; Hatay’da yer alan ve yöre halkı tarafından sıkça ziyarette bulunulan türbelerin genel bir tanıtımı yapılarak ardından o türbe çevresinde sözlü gelenekte unutulmaya yüz tutmuş menkıbeleri, anlatıları derlemek, türbede yapılan yaygın uygulama ve ritüelleri aktarmak ve bunların geçmişle olan bağını eski Türk inanç sistemlerinden günümüze değin mukayese ederek incelemektir. Yazılı ve sözlü kaynaklardan yararlanılan bu araştırmada gözlem metoduyla birlikte görüşme tekniği kullanılarak aynı zamanda fotoğraf ve ses kaydı alınarak derleme metodu uygulanmıştır. Çalışmamızın önemli bir kısmını ise alan araştırması oluşturmaktadır. Derleme çalışmasıyla birlikte araştırmamızda türbelerin konumları, fiziki özellikleri, türbede yatan veli etrafında oluşan menkıbeler, anlatılar ve yine türbede yapılan uygulamalar, ritüeller sözlü kültürden yazıya aktarılarak çalışma içerisinde halk bilgisi formunda sunulmuştur.

Hatay is a city renowned not only for its multicultural heritage but also as the “Land of Saints,” due to its historical association with numerous holy figures. Among the region’s key cultural values shaped by its historical and social development are its sacred visitation sites and shrines imbued with spiritual significance. This study explores the architectural features, historical backgrounds, associated legends and oral narratives, rituals performed during visits, the purpose of these pilgrimages, and the specific times of visitation to shrines and sacred sites throughout the Hatay region. The aim of this research is to provide a general introduction to frequently visited shrines in Hatay, to compile the legends and narratives surrounding these sites – many of which are in danger of being forgotten within the oral tradition – and to document the common rituals and practices observed during these visits. Furthermore, the study explores the connection between these practices and the past by comparing them with elements of ancient Turkic belief systems. The research is based on both written and oral sources and incorporates extensive field research, including observations, interviews, photographs and audio recordings. Through this study, the locations and physical characteristics of the shrines, the legends and narratives formed around the figures buried there, and the rituals and practices performed at these sites have been transferred from oral tradition into written form and presented as ethnographic data.