Milli mücadele dönemi’nde Afyonkarahisar’da asayiş sorunları (1919-1923)

Abstract

Türk tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Milli Mücadele, sadece işgalci güçlere karşı verilen bir savaşın ötesinde, aynı zamanda iç düzenin sağlanmaya çalışıldığı bir süreç olmuştur. Bu çalışma özellikle bu dönemde yaşanan asayiş sorunları ve çete faaliyetlerini Afyonkarahisar özelinde ele almayı amaçlamıştır. Milli Mücadele’nin başlangıcından Cumhuriyet’in ilanına kadar olan süreç içerisinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşü ve işgal altında olan bölgelerde yaşanan ekonomik, sosyal ve kültürel çalkantılar, asayişin sağlanmasında önemli zorluklar meydana getirmiştir. 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasının hemen arkasından yurt genelinde ve Afyonkarahisar’da yaşanan askeri ve idari boşluklar ele alınmıştır. Bu süreçte yurt genelinde olduğu gibi Afyonkarahisar özelinde halkın işgalci güçlere karşı verdiği mücadelenin yanında, yerel çapta da çeşitli suç örgütleri, eşkıyalar ve çeteler ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu grupların yanında asker kaçakları sayısının da artması bölgede asayişin sağlanmasını zorlaştırmıştır. Bu kişi ve gruplar bazen işgalci güçler ile iş birliği yaparken, bazen de yerel halkın canını, malını ve güvenliğini tehdit eden yozlaşmış ve kontrolsüz güçler olarak öne çıkmıştır. Milli Mücadele’nin ilk yıllarında bu çete faaliyetlerinin nasıl şekillendiği, yerel güçlerin bu durumu nasıl kullandığı, Afyonkarahisar halkının bu tehditlere karşı nasıl bir strateji geliştirdiği incelenmiştir. Çetelerin faaliyetleri genellikle yerel düzeyde silahlı çatışmalara, köy baskınlarına ve kaçırmalara yol açmış, halk arasında güven sorununa neden olmuştur. Bu konu ele alınırken en başta Arşiv Belgeleri, Taşpınar Dergisi, Vilayet Salnameleri, dönemin tanıkları ile ilgili yapılan röportajlar ve dönemin önde gelen yerel gazetelerine göre incelenecektir.

The National Struggle, a crucial turning point in Turkish history, was not only a war fought against occupying forces but also a period in which efforts were made to establish internal order. This study specifically aims to examine the law and order problems and gang activities during this period, focusing on the case of Afyonkarahisar. During the period from the beginning of the National Struggle to the proclamation of the Republic, the collapse of the Ottoman Empire and the economic, social, and cultural turmoil in the occupied regions created significant challenges in maintaining law and order. The military and administrative vacuum that occurred across the country and in Afyonkarahisar immediately after the signing of the Armistice of Mudros on October 30, 1918, is addressed. During this period, as in the rest of the country, alongside the struggle of the people of Afyonkarahisar against the occupying forces, various criminal organizations, bandits, and gangs emerged at the local level. These individuals and groups sometimes collaborated with the occupying forces, while at other times, they emerged as corrupt and uncontrollable powers that threatened the lives, property, and security of the local population. In the early years of the National Struggle, this study examines how gang activities were shaped, how local powers exploited the situation, and the strategies developed by the people of Afyonkarahisar to counter these threats. The activities of the gangs generally led to armed conflicts at the local level, village raids, and kidnappings, causing a significant security issue among the local population. In addressing this topic, the study will primarily rely on archival documents, the Taşpınar Journal, Provincial Yearbooks (Vilayet Salnameleri), interviews with witnesses of the era, and the prominent local newspapers of the time for analysis.