Finansal göstergeler ve esg skoruna göre bıst sürdürülebilirlik endeksinde yer alan şirketlerin performanslarının değerlendirilmesi

Abstract

İşletme performanslarının değerlendirilmesinde finansal göstergelerin kullanımı kadar finansal olmayan ölçütler de yol göstericidir. Finansal göstergeler olarak tercih edilenler daha çok finansal oranlardır. Finansal olmayan ise sürdürülebilirlik veya ESG skoru olarak ifade edilen ölçüttür. Evrensel olarak belirlenmiş bu ölçütler yatırımcı seçimlerini önemli seviyede etkilemektedir. Bu çalışma, işletmelerin finansal ve finansal olmayan performansı çok kriterli karar verme teknikleri kullanılarak değerlendirilmesi üzerine odaklanmıştır. Çalışmanın amacı, BIST sürdürülebilirlik endeksinde imalat sektöründe yer alan kesintisiz finansal verilere ve ESG skoruna sahip dokuz işletmenin 2014-2021 yılları arasında gösterdikleri performansları sekiz yıl boyunca izlemek ve işletmeler arasında sıralama yapmaktır. İşletmelerin performans sıralaması öncesinde kriter önem ağırlıklarının belirlenmesinde LOPCOW, Standart Sapma ve Entropi yöntemleri tercih edilmiştir. Kriter önem ağırlıklarının birleştirilmesinde aritmetik ortalama kullanılmıştır. Çalışmada imalat işletmeleri arasındaki sıralama WASPAS, TOPSIS ve COPRAS yöntemleriyle yapılmıştır. Her bir yıl için belirlenen sıralamaları tek sıralama haline getirebilmek için bütünleştirme yöntemlerinden Borda yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, incelenen imalat işletmeleri için en önemli kriterin kaldıraç oranı olduğu ortaya çıkmıştır. ESG kriterinin dönüşümlü olarak ilk iki yıl dışında ikinci ve üçüncü sırada olduğu anlaşılmıştır. İmalat işletmelerinin sıralamasında ise, EREGL işletmesinin ilk sırada olduğu belirlenmiştir. Ülkemizde ekonomik şartlar açısından şirketler için önem arz eden konunun kaldıraç oranı olması normal karşılanabilir. Politika yapıcılar tarafından daha önce gönüllülük esasına dayalı olan sürdürülebilirlik raporlaması ancak 2024 yılı başında belirlenmiş ölçekler çerçevesinde sürdürülebilirlik raporlarının yayınlanmasında zorunluluk getirilmiştir. Bu yüzden daha sonra yapılacak çalışmalar için kriter önemliliğinde ESG skorunun ön plana çıkması beklenmektedir. Borsa şirketlerinde zorunluluğunun özellikle sürdürülebilirlik endeksinde yer alan şirketler için getirilmesi ESG’ nin kriter önemliliği açısından önem taşıyacaktır. Araştırmada incelenen şirketler arasında sürdürülebilirlik endeksinde yer alan 2025 itibariyle yayınlanan şirketler içerisinden dokuz şirketten beş şirketin sürdürülebilirlik raporlamasını yayınladığı görülmüştür.

Non-financial criteria are as guiding as the use of financial indicators in evaluating business performance. Financial ratios are the most preferred financial indicators. The non-financial measure is expressed as sustainability or ESG score. These universally determined criteria significantly influence investor choices. This study focuses on evaluating the financial and non-financial performance of businesses using multi-criteria decision-making techniques. The aim of the study is to monitor the performance of nine companies with uninterrupted financial data and ESG scores in the manufacturing sector in the BIST sustainability index for eight years between 2014 and 2021 and to rank the companies. LOPCOW, Standard Deviation, and Entropy methods were used to determine the criteria's importance weights before ranking the companies' performance. Arithmetic mean was used to combine the criteria's importance weights. The rankings among manufacturing businesses in the study were conducted using the WASPAS, TOPSIS, and COPRAS methods. The Borda method, an integration method, was used to combine the rankings determined for each year into a single ranking. The research revealed that the most important criterion for the manufacturing companies examined was the leverage ratio. The ESG criterion was found to be ranked second and third, alternating with the first two years. Among the manufacturing companies, EREGL ranked first. It can be considered normal that the leverage ratio is an important issue for companies in our country in terms of economic conditions. Sustainability reporting, which was previously voluntary for policy makers, became mandatory for publishing sustainability reports within the framework of determined scales at the beginning of 2024. Therefore, it is expected that the ESG score will come to the forefront in terms of criterion importance for future studies. Making ESG mandatory for listed companies, especially those included in the sustainability index, will be important in terms of the importance of ESG as a criterion. Among the companies examined in the research, it was found that five out of nine companies published in the sustainability index as of 2025 had published sustainability reports.