Eskişehir ili Odunpazarı ilçesi yörükkırka cemevi ritüelleri ve müzik pratikleri

Abstract

Evrenin oluşumundan bugüne kadar var olan müzik, insanların en güzel duygu ve düşünce aktarıcısı olmakla birlikte etkili ve en yaygın sanat dallarından biridir. Müzik bir sanat dalı olmasıyla birlikte insanlarda duygusal gelişimi de tamamlayan en büyük kültürel ögelerin başında yer alır. Tarihsel süreçte müzik, çeşitli kültürler içerisinde çok farklı ilerleyiş kaydetmiştir. Türk kültürüne ait Türk Müziği de bunların çeşitli ve karmaşık yapıda olanlarındandır. Geleneksel Türk Müziği başlığı altında temel iki kavram olan Türk Sanat Müziği ve Türk Halk Müziği türleri yer alır. Dini müzik çatısı altında bulunan Alevi Bektaşi Kültürüne ait alt türler ise Türk Halk Müziği başlığının altındaki Tasavvufi Halk Müziğine aittir. Alevi-Bektaşi topluluklarının ibadeti olarak bilinen Cem ibadetlerinde uygulanan hizmetler esnasında icra edilen müzik pratikleri bu kültürün olmazsa olmaz yapı taşlarından biridir. Alevi-Bektaşi inancına mensup toplulukların Cem ibadetleri sırasında icra edilen, Nefes, Duvaz-ı İmam, Mersiye, Semah, Mihraçlama, Gülbang, Nevruziye gibi deyişler her ne kadar müzikal yönleriyle ön planda görünüyor olsa da aslında her biri dini birer ritüeldir. Bu tezde tasavvufi bir ifadesi olan, Alevi Cem’lerindeki Cem ritüelleri ve müzik pratikleri ele alınırken, çalışmanın evrenini Eskişehir İli Odunpazarı İlçesi Yörükkırka köyü Alevi-Bektaşi Cem Ritüelleri ve müzik pratikleri oluşturmuş, örneklemini Yörükkırka Cemevi Pir Ahmet Ocağı – İrşat/Sohbet Cemi ile sınırlandırılarak incelemeler ve değerlendirmeler yapılmıştır. Tezde, alan araştırması, gözlem, görüşme yöntemleri kullanılmış, Cem ritüeli sırasında görsel ve işitsel kayıtlar alınmıştır. Doğal ortamda yapılan bu araştırma eğitim niteliğinde yapılan bir Cem ibadeti olmakla birlikte, aynı zamanda yörede bulunan diğer ocaklara bağlı Dedelerin de katılımı ile kapsamlı bir Cem ibadeti olmuştur. Alan yazın gözlemi ve Alanda görüşme ile yapılan araştırmaya ve edinilen bilgiye göre bu çalışma konuyla ilgili yapılan ilk çalışma olmuştur. Sonuç olarak yapılan bu araştırma neticesinde, Anadolu Coğrafyası ve kültürü içerisinde yer alan, Alevi-Bektaşi inancının geçmişten günümüze kadar nasıl geldiği, tarihsel süreç içerisinde Eskişehir İli Odunpazarı İlçesi Yörükkırka köyünde yaşamakta olan ve çeşitli nedenlerden ötürü bu köye göç eden toplulukların Alevi-Bektaşi inancına ve müzik pratiklerine sağladığı katkıları ortaya konmuştur.

Music, which has existed from the formation of the universe to the present day, is one of the most effective and widespread forms of art, conveying human emotions and thoughts in the most beautiful way. As a branch of art, music is one of the major cultural elements that not only completes emotional development in humans but also plays a significant role in culture. Historically, music has developed in diverse ways within different cultures. Turkish Music, which belongs to Turkish culture, is among the most varied and complex of these. Under the title of Turkish Music, there are two main branches: Turkish Classical Music and Turkish Folk Music. The sub-genres belonging to the Alevi-Bektashi culture within the religious music category fall under the title of Sufi Folk Music within Turkish Folk Music. Musical practices performed during religious services known as Cem rituals among Alevi-Bektashi communities constitute one of the essential pillars of this culture. The musical elements performed during these rituals, such as Nefes, Duvaz-ı Imam, Mersiye, Semah, Mihraçlama, Gülbang, and Nevruziye, although musically rich, are essentially religious rituals. The aim of this study is to exemplify musical practices in Alevi Cems, focusing on the Yörükırka village Cemevi located in the Odunpazarı district of Eskişehir province. Accordingly, the research question was defined as “What is the role of music in the Cem rituals – İcra/Sohbet Cem and Ayin-i Cem – performed in the Cemevi?” Using field research and a qualitative research model, the study identified rituals accompanied by music based on the statements of ritual participants. As a result, this research has revealed how the Alevi-Bektashi belief system, which has existed within the Anatolian geography and culture, has evolved from past to present, and the contributions made to the Alevi-Bektashi faith and musical practices by the communities living in or having migrated to Yörükırka village of Odunpazarı district, Eskişehir, due to various reasons.