5. sınıf öğrencilerinin rica söz edimi ile ilgili üretimleri üzerine bir inceleme

Abstract

Bu araştırma, beşinci sınıf öğrencilerinin rica söz edimini nasıl gerçekleştirdiklerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın temel hedefi, öğrencilerin farklı bağlamlarda birinden bir şey isteme durumunda hangi stratejileri kullandıklarını ve rica söz edimini oluşturan ögeleri ne ölçüde gerçekleştirdiklerini belirlemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli çerçevesinde desenlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, dokuz farklı bağlamdan oluşan bir Konuşma Tamamlama Testi kullanılmıştır. Bu bağlamlar, öğrencilerin sosyal statü farklılıklarını, iletişim kanallarını ve durum çeşitliliğini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Uygulama 2023-2024 eğitim öğretim yılı ikinci döneminde gerçekleştirilmiş; üç farklı okulda toplam 90 beşinci sınıf öğrencisinden veri toplanmıştır. Elde edilen yanıtlar, Blum-Kulka ve Olshtain’in (1984) geliştirdiği rica stratejileri modeli ile Polat’ın (2010) söz edimi ölçme aracı temel alınarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin ifadeleri hem rica stratejileri (doğrudan, dolaylı, alışılagelmiş dolaylı vs.) hem de rica söz edimini oluşturan ögeler (selamlama, seslenme, incelik bildirimi, gerekçe bildirimi, istek bildirimi, isteğe hazırlık) açısından değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, öğrencilerin bağlamlara göre farklı stratejiler benimsediği, ancak özellikle resmi bağlamlarda ve yazılı iletişimde (telefon, e-posta) rica ögelerini eksik kullandıkları görülmüştür. Bu bulgular, orta öğretim düzeyinde pragmatik yeterliliğin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

This research was conducted to examine how fifth-grade middle school students perform the speech act of requesting. The main objective of the study is to determine which strategies students use when making requests in different contexts and to what extent they realize the elements that constitute the request speech act. The study was designed within the framework of the survey model, one of the quantitative research methods. A Discourse Completion Test consisting of nine different contexts was used as the data collection tool. These contexts were designed to reflect differences in social status, communication channels, and situational variety. The implementation was carried out in the second term of the 2023–2024 academic year, and data were collected from a total of 90 fifth-grade students in three different schools. The responses were analyzed based on the request strategies model developed by Blum-Kulka and Olshtain (1984), and Polat’s (2010) speech act assessment tool. Students’ expressions were evaluated in terms of both the request strategies (direct level, conventionally indirect level, nonconventional indirect level) and the elements that constitute a request (address term, politeness markers, grounders, preparatory elements). As a result, it was observed that students adopted different strategies depending on the context. However, in formal settings and written communication (e.g., phone or email), they tended to use polite requests inadequately. These findings indicate a need to further develop pragmatic competence at the middle school level.