Orta asya Türk şamanizmi’nde hastalıklar ve tedavi yöntemleri

Abstract

Orta Asya Şamanizmi’nde hastalıkların temel nedeni genellikle doğa üstü güçlerin veya ruhların olumsuz etkileri ile ilişkilendirilmiştir. Orta Asya’nın Şamanist Türk topluluklarına göre insanlar; sağlıklarını, ruhların veya doğa üstü varlıkların onlara kızgınlığı sonucu kaybetmektedirler. Bu noktada devreye giren şaman/kam/baksı denilen ruhani kimseler manyak denilen giydikleri özel giysiler ve kullandıkları davul, ayna, kuş tüyü gibi materyaller ile çeşitli ayin veya ritüeller düzenleyerek insanları sağlıklarına kavuşturmaya çalışmışlardır. Uyguladıkları çeşitli ritüeller esnasında ruhlar dünyası ile iletişim kuran şaman/kam/baksı denen bu ruhani kişilerin en önemli görevlerinden biri de hastalığın kaynağını anlamak ve insanlarını sağlığına kavuşturmak olmuştur. Hasta tedavisinde uygulanan ritüeller veya ruhlarla iletişime geçmenin işe yaramadığı, yetersiz kaldığı noktalarda ise Otacı denen kişiler doğadan elde ettikleri şifalı bitkiler ile insanların sağlığına kavuşması için çeşitli merhem, yiyecek veya içecekler hazırlayarak onların sağlıklarına kavuşmaları için uğraş vermişleridir. Otacıların doğayı bu kadar iyi tanıması ve çeşitli hastalıklara iyi gelecek şifalı bitkileri biliyor olması şüphesiz ki yıllar süren bir ananenin ve deneme-yanılma yönteminin ürünü olmuştur. Tezin birinci bölümünde Orta Asya Şamanizmi, şaman olma ritüeli, şamanın görevleri şaman/kam/baksı üçlemesi ve kullandıkları materyaller açıklanmıştır. İkinci bölümde Orta Asya Şamanizmi’nde yer alan hastalıklar tasnif edilmiş ve detaylandırılmıştır. Üçüncü bölümde Orta Asya Şamanizmi’nde uygulanan tedavi yöntemleri açıklanmıştır. Çalışmanın dördüncü ve son bölümde ise Orta Asya Şamanist kavimlerinin hasta tedavisinde kullandıkları materyaller ve oluşturdukları ilaç tarifleri belirtilmiştir.

In Central Asian Shamanism, the root cause of illness is often associated with the negative influence of supernatural forces or spirits. According to the Shamanist Turkic communities of Central Asia, people lose their health as a result of the anger of spirits or supernatural beings. At this point, spiritual figures called shamans/kam/baksı stepped in. They wore special clothing called manyaks and used materials such as drums, mirrors, and bird feathers to organize various ceremonies or rituals to restore people to health. One of the most important duties of these spiritual figures, who communicated with the spirit world during various rituals, was to understand the source of illness and restore people to health. When rituals or communication with spirits proved ineffective or insufficient in treating patients, herbalists, called herbalists, prepared various ointments, foods, or beverages using medicinal herbs obtained from nature to help people regain their health. The herbalists' intimate knowledge of nature and their knowledge of medicinal plants that can cure various ailments are undoubtedly the product of years of tradition and trial and error. The first section of the thesis explains Central Asian Shamanism, the ritual of becoming a shaman, the duties of a shaman, the shaman/kam/baksi trinity, and the materials they use. The second section classifies and details the diseases found in Central Asian Shamanism. The third section explains the treatment methods employed in Central Asian Shamanism. The fourth and final section of the study describes the materials used by Central Asian Shamanist tribes in their treatment and the medicine recipes they created.