Hititçe çivi yazılı metinlere göre mobilya ve dekoratif ürünlerde aslan motifi

Abstract

Bir Anadolu uygarlığı olan Hititler, M. Ö. 17-13. yüzyıl aralığında yaşanan siyasi, dini sosyal vb. konularda çivi yazılı kayıtlar tutarak dönemlerini aydınlatmışlardır. Bu belgeler genellikle saray, din adamları ve yöneticiler ile ilgili olsa da dönemin ihtiyaç ve beğenilerine yönelik kısmi bilgiler de sunmuştur. Mobilya ve küçük mobilya olarak adlandırabileceğimiz dekoratif ürünlerde kullanılan aslan motifinin, bu kayıtlara yansıması ise araştırma konumuzu oluşturmuştur. Bu kayıtlardan, aslan motifinin hangi tür mobilya ve dekoratif ürünlerde görüldüğü, hangi hammaddeden, hangi boyutlarda imal edildiği ve ne amaçla kullanıldığını ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda ele alınan metinlere göre, yatak, sandalye/taht, sandık gibi mobilyaların ayaklarında, aslan ayağının model olarak kullanıldığı görülmüştür. Yatak ve sandalyenin, sarayın ya da halkın kullandığı mobilyalar olmadığı, tanrılar için yapılan ritüellerde kullanılmak üzere tasarlandığı ortaya çıkmıştır. Ancak aslan ayaklı sandıkların, dini kullanımdan ziyade değerli eşyaların taşınması ve saklanmasında kullanıldığı görülmüştür. Dekoratif ürün olarak ele alabileceğimiz aslan şeklindeki heykeller, tanrılara sunulan adaklar arasında yer almış, tanrıların kült sembolleri olarak kullanılmış ve çeşitli tanrıların heykellerini süslemiştir. Aslan şeklindeki ritonlar ise kral ve kraliçe tarafından tanrıların onuruna yapılan içki ritüellerinde kullanılmasının yanında, adak olarak da tanrılara sunulmuştur. Riton benzeri bir içki kabı olan aslan protomu ile aslan başı şeklinde yapılan kapların ise sınırlı olarak kaydedildiği ve birbiriyle ilişkili olduğu görülmüştür.The Hittites, an ancient Anatolian civilization, illuminated their historical period by keeping cuneiform records on political, religious, social, and related matters between the seventeenth and thirteenth centuries BCE. Although these documents primarily concern the palace, religious officials, and administrators, they also provide fragmentary information reflecting the needs and aesthetic preferences of the period. The present study focuses on the reflection of the lion motif used in furniture and decorative objects particularly those that may be classified as small-scale furniture in these written records. Based on these sources, the study aims to determine the types of furniture and decorative objects in which the lion motif appears, the raw materials from which they were produced, their dimensions, and their intended functions. According to the texts examined in line with this objective, it has been observed that the lion’s paw was used as a model for the legs of furniture such as beds, chairs/thrones, and chests. It is evident that beds and chairs were not items used by either the palace or the general population but were designed for use in rituals performed for the gods. In contrast, chests with lion-shaped feet appear to have been used not for religious purposes but for the transportation and storage of valuable items. Lion-shaped statues, which may be considered decorative objects, were included among votive offerings presented to the gods, functioned as cult symbols, and adorned the statues of various deities. Lion-shaped rhyta were used by the king and queen for drinking rituals in honor of the gods and were also presented to the gods as votive offerings. Additionally, limited records indicate that lion protomes drinking vessels similar to rhyta and vessels fashioned in the form of lion heads were closely related in both form and function.