Matematik öğretmenlerinin okul iklimi, iş stresi ve iyi oluşları arasındaki ilişkinin incelenmesi: 2018 TALIS gizil profil analizi

Abstract

Bu çalışma, TALIS 2018 verileri kullanılarak Türkiye’de görev yapan matematik öğretmenlerinin okul iklimi, iş stresi ve iyi oluşları arasındaki ilişkinin incelenmesi ve bu değişkenler doğrultusunda oluşan öğretmen profillerinin gizil profil analizi ile belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bu çalışmada belirlenen gizil profillerin cinsiyet, görev yapılan okul kademesi, yaş grubu ve öğretmenlik mesleğini kariyer olarak ilk tercih etme durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılmıştır.

Araştırma, TALIS 2018 Türkiye verileri kullanılarak nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde betimsel ve ilişkisel tarama modeline göre yürütülmüştür. Çalışmanın verileri TALIS 2018 uygulamasına Türkiye’den katılan ortaokul ve lise düzeyinde görev yapan 1347 matematik öğretmeninden elde edilmiştir. Araştırmada TALIS 2018 öğretmen anketinde yer alan iş yerinde iyi oluş ve stres, iş yükü stresi, öğrenci davranışı stresi, algılanan disiplin iklimi ve öğretmen-öğrenci ilişkileri alt boyutlarına ait ölçek puanları kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Spearman sıra farkları korelasyon katsayısı, gizil profil analizi ve üç aşamalı yaklaşım kapsamında DCAT yöntemi kullanılmıştır.

Araştırma sonucunda iş yükü stresi, iş yerinde iyi oluş ve stres ile öğrenci davranışı stresi arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunduğu belirlenmiştir. Öğretmen-öğrenci ilişkilerinin tüm stres boyutlarıyla negatif yönlü, algılanan disiplin ikliminin ise stres boyutlarıyla pozitif yönlü ilişkili olduğu görülmüştür. Gizil profil analizi sonucunda matematik öğretmenlerinin dört farklı gizil profil altında toplandığı belirlenmiştir. Bu profiller; Yüksek İş Stresi–Olumsuz Okul İklimi, Ortalama Düzey İş Stresi - Okul İklimi, Düşük İş Stresi–Olumlu Okul İklimi ve Düşük İş Stresi–Ortalama Okul İklimi olarak adlandırılmıştır. Öğretmenlerin büyük çoğunluğunun Ortalama Düzey İş Stresi - Okul İklimi profilinde yer aldığı belirlenmiştir. Ayrıca gizil profillerin cinsiyet ve görev yapılan okul kademesine göre anlamlı farklılık göstermediği, buna karşın yaş grubu ve öğretmenlik mesleğini kariyer olarak ilk tercih etme durumuna göre anlamlı şekilde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır.

Elde edilen bulgular, matematik öğretmenlerinin iş stresi ve iyi oluş düzeyleri ile okul iklimine ilişkin algıları arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu ve öğretmenlerin bu değişkenler bakımından farklı özellikler gösteren dört ayrı profil altında toplandığını ortaya koymaktadır.

This study aimed to investigate the relationship between school climate, job stress, and well-being among mathematics teachers in Türkiye using data from the Teaching and Learning International Survey (TALIS) 2018 and to identify latent teacher profiles based on these variables through latent profile analysis (LPA). In addition, the study examined whether the identified latent profiles differed according to gender, school level, age group, and whether teaching was the participants' first career choice.

The study was conducted using a quantitative research approach, with a descriptive and correlational survey design. The data were obtained from 1,347 mathematics teachers working at lower secondary and upper secondary schools in Türkiye who participated in TALIS 2018. The analyses were based on the scale scores of the Workplace Well-Being and Stress, Workload Stress, Student Behavior Stress, Disciplinary Climate, and Teacher–Student Relations subscales included in the TALIS 2018 teacher questionnaire. Descriptive statistics, Spearman's rank-order correlation coefficient, latent profile analysis, and the DCAT method within the three-step approach were employed to analyze the data.

The findings indicated significant positive relationships among workload stress, workplace well-being, and student behavior stress. Teacher–student relations were found to be negatively associated with all stress dimensions, whereas perceived disciplinary climate was positively associated with the stress dimensions. The latent profile analysis identified four distinct latent profiles of mathematics teachers: High Job Stress–Negative School Climate, Moderate Job Stress–School Climate, Low Job Stress–Positive School Climate, and Low Job Stress–Moderate School Climate. The majority of the teachers were classified into the Moderate Job Stress–School Climate profile. Furthermore, the latent profiles did not differ significantly according to gender or school level; however, significant differences were found according to age group and whether teaching was the participants' first career choice.

The findings demonstrate significant relationships among mathematics teachers' job stress, workplace well-being, and perceptions of school climate, and that mathematics teachers can be classified into four distinct latent profiles based on these variables.